In zijn eigen gebedenboekje had Adrianus een lijstje met contacten zitten, waaronder wij de hoofdrolspeler bij de werving van deze vrijwillige soldaten herkennen: de Amsterdamse Augustijner pater, kapelaan Cornelis de Kruyf. Hij werd wel de zouavenvader genoemd, maar was zo enthousiast en impulsief, dat een goede kennis van hem zei: 'ik acht des mans goed hart en beste bedoelingen, maar zou hem wat meer oordeel en beleid willen wensen'. Ik denk overigens dat dit van heel wat meer mensen die direct of indirect betrokken waren bij zouaven gezegd kan worden.
![]() |
Onorato Carlandi, Aftocht bij Mentana (detail) |
Hij vertelde mij, dat er één schilderij met zouaven in de tentoonstelling hing: Aftocht bij Mentana van de schilder Onorato Carlandi. De toelichting bij het schilderij luidt als volgt: "Het is zwaarbewolkt in Italië op 3 november 1867, letterlijk en figuurlijk. Want de paus en bondgenoot Frankrijk verslaan bij Mentana het leger van generaal Giuseppe Garibaldi dat probeert om Rome in te nemen. De grote massa die in dit kale landschap gedwongen aan de aftocht begint, straalt verslagenheid uit. De schilder deelt met deze tragische voorstelling zijn teleurstelling over de niet vervulde idealen van de eenwording."
Zo kun je er dus ook tegen aan kijken: niet de zouaven worden genoemd, maar de paus en bondgenoot Frankrijk, niet de euforie van het rooms-katholieke huurleger van buitenlandse zouaven, maar de teleurstelling van de Italiaanse culturele elite wordt getoond. Of, zoals de inleider mij zei, er is wel enige overeenkomst in de motivatie tussen de zouaven en de gedreven jongelui die kort geleden nog naar Syrië zijn afgereisd. Overgrootvader Adrianus zou wel heel erg over de rooie zijn gegaan als hij deze kant van het verhaal had gehoord.
Bronnen:
- De prent van Pieter Jansz Jong is te vinden in de catalogus van het Museum Catharijneconvent te Utrecht (selecteer afbeelding 3)
- Het schilderij van Onorato Carlandi heb ik zelf gefotografeerd op de tentoonstelling
- Diverse algemene details over de zouaven vond ik in 'De vuist van de paus/Nederlandse zouaven' van Wim Zaal, uitgegeven Amsterdam, Wetenschappelijke Uitgeverij b.v. 1980
- Het gebedenboekje van Adrianus zit in het familiearchief